اى اهل شام ! چندانكه تدبّر و تأنّى در كار شما به تقديم رسانيدم و به مواساة و مدارا جهت مراجعت شما به طريق حق اقدام نمودم و به كتاب ربّ الارباب با شما خطاب كرده احتجاج جستم و مرّة بعد اخرى به سوى صراط مستقيم و طريق مرضاة كردگار رحيم دعوت كردم اجابت ننموديد و از نصايحى كه در باب قبول حق بر شما القا كردم استهزاء و اجتناب بيفزود . « 1 » آنگاه وعدهء قتال و قرار جدال روز شنبه مقرّر ساختند . چون موعد رسيد حضرت امير المؤمنين و ولّى ربّ العالمين خطبه‌اى متضمّن حمد و سپاس حضرت كردگار كريم و درود بر رسول رحيم ، عليه صلوات اللّه العلّى العظيم ، تقديم فرمود و گفت : ما فرزند رسول اللّه الامين و اهل بيت طيّبين و طاهرينيم و بر راه حقّ رسوخ يافته و نور سراج وهّاج پروردگار مطلق بر ما تافته و اساس دين اسلام به اهتمام ما استوار شده و ايمان و ايقان به استظهار ما پايدار گشته ، و خصايص حقّ ولايت را ما سزاوارتريم و فضائل و امانت را ما نگهداريم ، و مثل ما مثل كشتى نوح است كه هركه را دولت ركوب آن ميسّر شد از جميع خطرات نجات يافت و هركه از آن تخلّف نمود به سوى شقاوت و ضلالت شتافت . آنگاه به اصحاب خود فرمود : اى گروه مسلمانان ! اندوهگين نباشيد ، كه فردا به نعيم پروردگار و شفاعت رسول مختار و به صحبت اخيار و ابرار در دار القرار ملاقى گرديد . پس در كثرت تلاوت قرآن مبالغه نماييد و آخرت از حضرت جلّ و علا خواهيد و قدوم به جانب خصوم از سر حزم و احتياط كشيد . و از جملهء وصاياى آن روز آن است كه در نهج البلاغه مزبور است كه آن حضرت فرمود : اى اصحاب ! نهى مىكنم شما را از قتال مادام كه ابتداء محاربه و مجادله از جانب ايشان نباشد ، و تا حجّت بر آن قوم نگيريد و در الزام حجّت تكرار نكنيد به حرب اشتغال منماييد . و اگر به فرمان خداوند متعال آن طايفه [ را ] منهزم كرديد گريخته را مكشيد . و چون در حرب عضوى از خصم برهنه يابيد در اتلاف آن موضع مبالغه مورزيد و در اتمام قتل مجروح مكوشيد و ايذاء زنان مپسنديد اگرچه شتم و سبّ امراى شما مىكرده باشند ؛ چه ايشان ، از روى قوّت نفس و عقل ، ضعيف هستند . و ديگر فرمود : « 2 » اى گروه مسلمانان ! خوف و خشيت بارى ، عزّ إسمه ، شعار خود سازيد و از تقوى و پرهيزكارى دثار خود برداريد و جلباب صبر و سكون پيش آريد و حجاب قلق و اضطراب از

--> ( 1 ) . نصر بن مزاحم مىگويد پس از سپرى شدن ماه محرّم ، على ( ع ) به مرثد بن حارث جشمى فرمود كه هنگام غروب آفتاب ندا در دهد كه مردم شام آمادهء قتال شوند ؛ - پيكار صفين ، ص 278 . ( 2 ) . اين فرمايش با كمى اختلاف لفظى - البتّه به صورت فشرده - در خطبهء شصت و شش نهج البلاغه ذكر شده .